Σελ 4

Ο Αριστοτέλης, απαντώντας σ’ αυτούς, αναφέρει ότι: Η δημοκρατία που εγκαθίδρυσε ο Εφιάλτης δεν οφείλεται σε πρόθεση του Σόλω­να, όπως τον κατηγορούν μερικοί, επειδή παραχώρησε εξουσίες στον λαό, αλλά μάλλον σε συμπτωματικά γεγονότα: Ο λαός δη­λαδή, που έγινε αίτιος κατά τους περσικούς πολέμους μεγάλης ναυτικής νίκης (ναυμαχία Σαλαμίνας), απόκτησε συνείδηση της ισχύος του και ακολούθησε ηγέτες που αντιπολιτεύονταν την ε­ξουσία των πλουσίων ευγενών. Γιατί είναι φανερό πως ο Σόλων παραχώρησε στον λαό τόσα μόνο δικαιώματα, όσα η άκρα ανά­γκη τού επέβαλε, το να εκλέγει δηλαδή τους άρχοντες και να ζη­τεί από αυτούς ευθύνες γιατί αν και αυτών των δικαιωμάτων στε­ρείται ο λαός, φυσικό είναι να είναι δούλος των αρχόντων και ε­χθρός της πολιτείας. Αλλά όλες τις εξουσίες τις παραχώρησε στους πλούσιους ευγενείς.

Μόλις μαθεύτηκε η επανάσταση του Εφιάλτη και η εγκαθί­δρυση δημοκρατίας στην Αθήνα, η πρώτη ενέργεια της Σπάρ­της ήταν να διώξει όπως–όπως τον αθηναϊκό στρατό, γιατί φο­βήθηκε μήπως ενωθεί με τους επαναστάτες της Ιθώμης εναντίον της.

Οι Λακεδαιμόνιοι, γράφει ο Θουκυδίδης, αφού δεν έπεφτε το φρούριο με τις επιθέσεις, φοβήθηκαν την τόλμη και τη νεωτεροποιΐα των Αθηναίων και επειδή συνάμα τους θεωρούσαν από άλλη φυλή, φοβήθηκαν μήπως, αν μείνουν, παρασυρθούν από τους πολιορκούμενους της Ιθώμης και κάνουν κα­νένα πραξικόπημα και τους έδιωξαν, μόνους αυτούς από όλους τους συμμάχους, δεν φανέρωσαν όμως την υποψία τους, λέ­γοντας μόνο πως δεν τους χρειάζονται άλλο.

Αυτή είναι και η μόνη αναφορά του ιστορικού Θουκυδίδη στα ιστορικά γεγονό­τα της Αθήνας που άλλαξαν τον ρουν της ιστορίας.

Με μια μόνο φράση "δείσαντες των Αθηναίων το τολμηρόν και την νεωτεροποιίαν", ο αντικειμενικός ιστορικός καλύπτει ι­στορικά: το λαϊκό κίνημα του Εφιάλτη, την κατάλυση της εξουσίας των ευγενών και την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας, την οποία αποκαλεί νεωτεροποιΐαν, δηλαδή «καινούριο θεσμό». Λακωνικότερο τρόπο δεν πιστεύω να εφεύρε άλλος ιστορικός. Ο Θουκυδίδης, παρ’ όλο που περιγράφει στην ιστορία του τα γε­γονότα της πεντηκονταετίας 480–430 π.Χ., δεν αναφέρει τίποτα για τις πολιτικές μεταβολές που συνέβησαν στην Αθήνα από το 480 ως το 460 π.Χ. και που ακριβώς αυτές οι πολιτικές μετα­βολές ήταν η αιτία του μικρού και του μεγάλου πελοποννησιακού πολέμου, που αποτελούν το αντικείμενο της ιστορίας του.

Η συνειδητή αποσιώπηση των πολιτικών αυτών μεταβολών δημιούργησε μια σκόπιμη σύγχυση, που βοήθησε τους ιστορι­κούς να συνδέσουν τη δημοκρατία με τον Περικλή και με το α­ριστοκρατικό καθεστώς ισονομίας και ισηγορίας του Κλεισθέ­νη, του οποίου δήθεν αποτελεί συνέχεια και ολοκλήρωση.

Η δημοκρατία, όμως, που εγκαθίδρυσαν ο Εφιάλτης και ο Αρ­χέστρατος δεν αποτελεί συνέχεια και ολοκλήρωση του καθε­στώτος του Κλεισθένη, αλλά υπέρβασή του και επαναστατική τομή.

Στο καθεστώς του Κλεισθένη την πολιτική εξουσία α­σκούσαν οι άρχοντες, που ανήκαν όλοι υποχρεωτικά στους ευ­γενείς, ενώ την εποπτεία και τον έλεγχο του πολιτεύματος και των αρχόντων είχε ο Άρειος Πάγος, τα μέλη του οποίου προέρχονταν από τους πλούσιους ευγενείς.

Στη δημοκρατία που εγκαθίδρυσαν ο Εφιάλτης και ο Αρχέ­στρατος το 462 π.Χ. καταργήθηκε η εξουσία τόσο των αρχό­ντων όσο και του Αρείου Πάγου, δηλαδή η εξουσία των ευγε­νών, και όλες οι εξουσίες παραχωρήθηκαν στον λαό.

Τις δικαιοδοσίες του Αρείου Πάγου και των αρχόντων η δη­μοκρατία τις αναθέτει στη Συνέλευση των πολιτών, που αποτε­λεί το ανώτατο πολιτειακό όργανο και αποφασίζει για όλα ανε­ξαιρέτως τα θέματα εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής.

Στο καθεστώς του Κλεισθένη οι αξιωματούχοι αποφάσιζαν για τα θέματα της αρμοδιότητάς τους.

Στη δημοκρατία του Εφιάλτη οι αξιωματούχοι –είτε ή­ταν αιρετοί όπως οι στρατηγοί και οι πρέσβεις, είτε κληρωτοί όπως οι άρχοντες, είτε κληρωτοί ανάμεσα σε ειδικούς επιστήμονες– δεν είχαν το δικαίωμα να αποφασίζουν οι ίδιοι για κανένα θέμα της αρμοδιότητάς τους. Για όλα τα θέματα έπρεπε να υποβάλουν πρόταση στη Συνέλευση των πολιτών και οι πολίτες θα αποφάσιζαν.

Ελληνικά