ΔΙΟΓΕΝΗΣ Ο ΚΥΝΙΚΟΣ

Ελληνικά

Ήταν γιος του Τραπεζίτου Ικεσίου. Γεννήθηκε στην Ελληνική αποικία της Σινώπης (Εύξεινο Πόντο) το 400 και πέθανε στην Κόρινθο 323 π.Χ. Οι Σινωπείς τον εξοστράκισαν (εξόρισαν) διότι, όπως ο ίδιος ομολογεί, διέπραξε το αδίκημα της παραχάραξης του δημοσίου χρήματος. Ερχόμενος στην Αθήνα, θέλησε να γίνει μαθητής του Αντισθένη, εκείνος αρνιόταν και μάλιστα σήκωσε τη μαγκούρα του, για να τον χτυπήσει. Τότε ο Διογένης πρότεινε το κεφάλι του, λέγοντας: Χτύπα! Δεν θα βρεις τόσο σκληρό ξύλο, που να με κρατήσει μακριά από σένα, όσο πιστεύω πως κάτι λες! Ζούσε μόνος μέσα σένα πιθάρι. Ένας νεαρός για να τον πειράξει του το έσπασε. Οι Αθηναίοι τιμώρησαν σκληρά τον νεαρό, και η πολιτεία ανέλαβε να του αγοράσει ένα καινούργιο. Έτσι τιμούσαν οι Αθηναίοι τον Διογένη.

Η λιτότητα της ζωής του δασκάλου του Αντισθένη, ήταν ο οδηγός του στην ανάπτυξη της κυνικής φιλοσοφίας. Η συμπεριφορά του ήταν προκλητική σε ειρωνεία, περιφρόνηση, αθυροστομία, και ευφυολογήματα αλλά πάντα αληθινός. Είναι ο μοναδικός φιλόσοφος, που διατύπωσε φιλοσοφικές εξισώσεις.

Γνωστή η φράση του προς τον Μ. Αλέξανδρο: Μη μου κρύβεις τον ήλιο. Έγραψε πολλά συγγράμματα αλλά δεν διασώθηκε τίποτα. Τις φιλοσοφικές του θέσεις διέδωσε ο μαθητής του Κράτης, από τη Θήβα. Ενδιαφέρον για την προσωπικότητα και τη διδασκαλία του έδειξαν οι μεταγενέστεροί του, Διογένης ο Λαέρτιος, ο Λουκιανός, Δίων ο Χρυσόστομος κ.ά. Ειδικά ο Δίων στο βιβλίο του «Διογένης και Μέγας Αλέξανδρος», μας παραδίδει ένα μοναδικό φιλοσοφικό ηθικό σύγγραμμα, με κεντρικό ήρωα τον Διογένη, ο οποίος συμβουλεύει τον Αλέξανδρο, πριν ξεκινήσει την μεγάλη του πορεία στην Ασία.

Ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν γνώστης της κυνικής φιλοσοφίας και των έργων του Διογένη. Όταν ο Αλέξανδρος έφθασε στη Κόρινθο, ζήτησε να τον γνωρίσει. Αφού τον εντόπισαν στην αγορά, του είπαν ότι ο βασιλιάς θέλει να τον συναντήσει. Ο Διογένης γαλήνια απάντησε: ποιος του είπε ότι θέλω να τον δω; Εάν θέλει αυτός, ας έρθει να με δει. Πράγματι, ο Αλέξανδρος πήγε και τον συνάντησε.

Τον πλησιάζει και του λέει: είμαι ο Βασιλιάς Αλέξανδρος. Ο Διογένης ατάραχος απαντά: Κι’ εγώ είμαι ο Διογένης. Ο Αλέξανδρος απορεί και τον ερωτά: Δεν με φοβάσαι; Ο Διογένης απαντά: τι είσαι, Καλό ή Κακό; Ο Αλέξανδρος σκέπτεται: Δεν μπορεί ένας βασιλιάς να πει ότι είναι κακό, γιατί αν είναι καλό, ποιος φοβάται το καλό; Και αντί να απαντήσει τον ρωτάει: Τι χάρη θες να σου κάνω; Ο Διογένης με λογοπαίγνιο του απαντά «Αποσκότησόν μου» [βγάλε με από το σκοτάδι], που έχει αποδοθεί ως μη μου κρύβεις τον ήλιο.

Ο Αλέξανδρος τον θαύμασε και είπε το περίφημο: Εάν δεν ήμουν Αλέξανδρος, θα ήθελα να ήμουν Διογένης

Δίωνας Ο Χρυσόστομος, στο έργο του «Περί βασιλείας», περιγράφει ότι σ’ αυτή τη συνάντηση ο Διογένης, διδάσκει τον νεαρό φιλόδοξο και γεμάτο ορμή Αλέξανδρο, να καταλάβει ποιές αρετές πρέπει να έχει σαν άνθρωπος, αλλά κυρίως σαν βασιλιάς,

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του έζησε στην Κόρινθο. Η παράδοση αναφέρει ότι προκάλεσε το θάνατό του, κρατώντας την αναπνοή του, την ίδια μέρα που πέθανε κι ο Μέγας Αλέξανδρος. Επάνω στον τάφο του, οι φίλοι του, τοποθέτησαν ένα μαρμάρινο σκύλο. Οι Αθηναίοι τον αγάπησαν, τον σεβάστηκαν και τον αναγνώρισαν σαν μεγάλο Φιλόσοφο.

Το γεγονός ότι σήμερα η λέξη «κυνικός», αποτελεί ύβριν, είναι ενδεικτικό της απαξίωσης του Διογένη από τους ολιγαρχικούς συγγραφείς, διότι ο ίδιος ήταν φίλος της Δημοκρατίας .

Πρέπει να λάβουμε υπ’ όψη μας τις δύο ελευθεριάζουσες φωνές που ζουν στην ίδια πόλη και απολαμβάνουν το αθηναϊκό δημοκρατικό πολίτευμα, χωρίς να συναντηθούν ποτέ. Ο Αριστοφάνη, (452-385 π.Χ.) φανατικός εχθρός του δημοκρατικού πολιτεύματος, και ο Διογένης ελεύθερη σκέψη, ελεύθερη φωνή στην υπηρεσία του ανθρώπου χωρίς την υποστήριξη χορηγών.

Διαβάστε μερικά αποσπάσματα από το έργο του. 

Η καταφρόνηση της ηδονής, είναι πολύ ηδονικό, όταν το συνηθίσει κανείς· και όπως εκείνοι που συνηθίζουν να ζουν ηδονικά, δύσκολα περνούν στην αντίθετη περίπτωση, έτσι και οι ασκηθέντες στο αντίθετο, είναι ηδονικό να καταφρονούν τις ηδονές!

Όλα είναι των Θεών, οι Θεοί είναι φίλοι των σοφών, κοινά είναι τα των φίλων. Άρα όλα είναι περιουσία των σοφών!

Τα λιοντάρια δεν είναι δούλοι εκείνων που τα τρέφουν, αλλά οι τρέφοντες είναι δούλοι των λιονταριών. Χαρακτηριστικό του δούλου είναι ο φόβος, ενώ αντιθέτως τα λιοντάρια προκαλούν φόβο στους ανθρώπους.

Στον Ηγεσία που τον παρακαλούσε να του δώσει κανένα απ’ τα συγγράμματά του: Είσαι χαμένος άνθρωπος Ηγεσία, διότι, ενώ δεν προτιμάς τα ζωγραφιστά σύκα απ’ τα αληθινά, παραβλέπεις την αληθινή εξάσκηση και ζητάς να προσαρμόσεις τον εαυτό σου με κανόνες απ’ τα βιβλία!

Καλοτύχιζαν τον Καλλισθένη ότι ζει πολυτελώς κοντά στον Αλέξανδρο. Ο Διογένης σχολίασε: Δυστυχισμένος είναι όποιος προγευματίζει και δειπνεί όταν γουστάρει ο Αλέξανδρος!

Στον ιατρό Διδύμωνα, τον μοιχό, που γιάτρευε το μάτι μιας κόρης, του φώναξε: Πρόσεχε μήπως γιατρεύοντας το μάτι της παρθένου, χαλάσεις την κόρη!

Πήγε στον ρήτορα Αναξιμένη, που ήταν χοντρός και του είπε: Δώσε και σε μας τους φτωχούς λίγο απ’ την κοιλία σου! Κι εσύ θ’ ανακουφισθείς κι εμάς θα ωφελήσεις!

Απολογούμενος ο Πλάτωνας που πήγε στον τύραννο των Συρακουσών Διονύσιο: Κι εκεί με ελιές, ως επί το πλείστον τρεφόμουν. Κι ο Διογένης του απαντά καυστικά: Τότε ποια ανάγκη να πας στον Τύραννο; Μήπως δεν έβγαζε τότε ελιές η Αττική;

Τον ρώτησαν πότε πρέπει να τρώει κανείς: Ο πλούσιος μπορεί να τρώει όποτε θέλει· ο φτωχός όποτε έχει!

Για τους Νόμους και το Κράτους του Δημοκρατικού πολιτεύματος των Αθηνών: Είναι αδύνατον να υπάρχει κράτος χωρίς νόμους. Χωρίς κράτος δεν μπορεί να προκύψει όφελος από αυτό που είναι πολιτισμένο. Το κράτος είναι πολιτισμένο και δεν υπάρχουν ευεργετήματα που πηγάζουν απ’ τους νόμους χωρίς κράτος. Άρα οι Νόμοι είναι κάτι το πολιτισμένο.

Η μόνη σωστή πολιτεία είναι εκείνη που αγκαλιάζει όλη την οικουμένη.

Ελληνοπαιδεία / Φιλόσοφοι