Το καθεστώς ισονομίας και ισηγορίας

Ελληνικά

Ο Κλεισθένης δεν δημιούργησε τη δημοκρατία, αλλά τις α­ναγκαίες εκείνες προϋποθέσεις για ομαλή λειτουργία των θε­σμών.

Συνέβαλε στη διαμόρφωση πολιτικής συνείδησης τόσο από την πλευρά των αρχόντων, όσο και από την πλευρά του λαού. Δημιουργήθηκαν νέα πολιτικά ήθη και νέες αξίες, που έδωσαν καινούργιο περιεχόμενο στην πολιτική ζωή. Τα προβλήματα της πολιτείας έγιναν υπόθεση όλου του λαού. Η συμμετοχή των α­πλών πολιτών στην πολιτική, με τη θεσμική κατοχύρωση που τους παρείχε το πολίτευμα, τους έδινε πολιτική οντότητα και αί­σθημα ελευθερίας.

Για όλες τις σοβαρές αποφάσεις της πολιτείας χρειαζόταν έγκριση από την εκκλησία του δήμου. Η συμμετοχή του λαού στην εκλογή των αρχόντων, του δημιουργεί το αίσθημα της ευθύνης. Από τη σωστή επιλογή του σε πρόσωπα και πολιτικές εξαρτάται η πρόοδος και η σωτηρία της πόλης του. Η δεκαετία που ακολούθησε τη μεταρρύθμιση του Κλεισθένη ήταν μια πε­ρίοδος πολιτικής μαθητείας για όλους.

Ο μέσος Αθηναίος, που απόκτησε το δικαίωμα να γίνεται βου­λευτής, έγινε ο πιο ενεργός πολίτης. Μέσα σε σύντομο χρονι­κό διάστημα η Βουλή των πεντακοσίων αναβαθμίστηκε. Το 501 π.Χ. καθιερώθηκε ο βουλευτικός όρκος, που υποχρέωνε τους βουλευτές να ενεργήσουν με όλα τα μέσα και να σκοτώσουν ό­ποιον αποπειραθεί να καταλύσει το πολίτευμα. Ο όρκος αυτός αποτελούσε μια σαφή προειδοποίηση, προς τους αρχηγούς των ισχυρών γενών, ότι κάθε προσπάθεια ανατροπής του πολιτεύματος για επαναφορά στο σύστημα των γενών θα χτυπηθεί α­μείλικτα.

Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία, και δείχνει τη μετατόπιση του κέντρου βάρους της εξουσίας από τους πλούσιους ευγε­νείς στους μεσαίους Αθηναίους, ήταν η αφαίρεση αρμοδιοτή­των από τους άρχοντες και η ανάθεσή τους στη Βουλή των πεντακοσίων. Στο εξής η εκκλησία του δήμου θα συγκαλείται από τη Βουλή και όχι από τον άρχοντα. Επίσης υποχρέωσαν τους άρχοντες να συνεργάζονται με την πρυτανεία της Βουλής για θέματα που αφορούσαν τη δημόσια διοίκηση.

Για να αφαιρέσουν κάθε δυνατότητα κατάλυσης του πολι­τεύματος, αφαίρεσαν από τον πολέμαρχο τις περισσότερες και σπουδαιότερες από τις στρατιωτικές εξουσίες και τις ανέθεσαν σε δέκα στρατηγούς, που από τότε άρχισαν να εκλέγονται, ώ­στε η στρατιωτική δύναμη να μοιράζεται και να μην είναι συ­γκεντρωμένη στα χέρια ενός μόνον ατόμου.

Οι πολύ σημαντικές αυτές αλλαγές αντικατόπτριζαν τις αλ­λαγές που είχαν συντελεστεί τόσο στην κοινωνία όσο και μέσα στην άρχουσα τάξη. Μετά τη διάλυση των γενών, τα ισχυρά γέ­νη και οι αρχηγοί τους εξασθένησαν και το κύρος τους μειώθηκε. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να συντελεστούν διαφορο­ποιήσεις μέσα στους ευγενείς, που όλοι τώρα διεκδικούσαν ι­σότιμα την εξουσία. Η πρώτη τάξη των ευγενών διασπάστηκε σε δύο παρατάξεις, που η μία επιζητούσε την επάνοδο στο παλιό καθεστώς των γενών, και αποτέλεσε την ολιγαρχική παρά­ταξη, ενώ η άλλη στήριζε τη μεταρρύθμιση του Κλεισθένη και την ομαλή λειτουργία των θεσμών και αποτέλεσε τη δημοκρατική παράταξη.

Φαίνεται πως την πρώτη δεκαετία μετά τη μεταρρύθμιση ε­πικράτησε η δημοκρατική παράταξη, που, για να αποδυναμώ­σει ακόμα περισσότερο τους νοσταλγούς του παρελθόντος, ενίσχυσε τη Βουλή των πεντακοσίων, αφαίρεσε τις στρατιωτικές εξουσίες από τον πολέμαρχο και τις μοίρασε στους δέκα στρα­τηγούς, που θα εκλέγονταν από την εκκλησία του δήμου, και επέβαλε την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία.

Πάντως οι πηγές είναι φειδωλές για τη δεκαετία 506–496 π.Χ. και δεν μας παρέχουν αρκετά στοιχεία για τους άρχοντες και την πολιτική τους. Από το 496 π.Χ.