Προκρούστειος λογική

Ελληνικά

Παραλογισμός η αλλότροπη θεώρηση;

Ο Δαμάστης ήταν ένας από τους γίγαντες γιους της Γαίας, οι οποίοι κατά μία παράδοση γεννήθηκαν μετά την εντός της γης γονιμοποίηση του αίματος του Ουρανού, συζύγου της Γαίας, το οποίον, ως γνωστόν, έρρευσε κατά τον ακρωτηριασμό των αιδοίων του από τον Κρόνο. Συμφωνα με άλλη παράδοση, είναι γιοι του Ουρανού και της Γαίας, η οποία μέσα από αυτούς θέλησε να εκδικηθή τον όλεθρο των Τιτάνων από τους Ολύμπιους.  Έφερε και το όνομα Πολυπήμων, είναι όμως γνωστότερος με το επίθετο Προκρούστης από τον έκτο άθλο του ηλιακού ήρωα Θησέα, σύμφωνα με τον οποίον ο ήρωας τον φόνευσε με τον ίδιο τρόπο που εκείνος φόνευε τους διαβάτες οι οποίοι διέρχονταν από την Ελευσίνα ή, σύμφωνα με άλλη παράδοση, από τις όχθες του Κηφισσού.

Για την γνωστή διαδικασία ο Προκρούστης είχε κατασκευάσει μία κλίνη, πάνω στην οποία ξάπλωνε όποιον «έπεφτε στα χέρια του». Και αν το μήκος σώματος του υποψήφιου θύματος ήταν μεγαλύτερο από την κλίνη, έκοβε ό,τι περίσσευε, εάν ήταν μικρότερο, το εξίσωνε με το μήκος της τεντώνοντάς το από τα άκρα. Και οι δύο δράσεις επέφεραν τον θάνατο στον «εξισούμενο». Εάν όμως το μήκος του θύματος ήταν ίσο με αυτό της κλίνης, τότε ο Προκρούστης του επέτρεπε να ζήση, τον άφηνε ελεύθερο. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι στην περίπτωση δράσης του Προκρούστη δεν ισχύει κατά καμμίαν έννοια το «φόνος για τον φόνο».

Αν επιχειρήσουμε μία διαφορετική διερευνητική προσέγγιση στο μυθολογούμενο γεγονός, μεταθέτοντας το επίπεδο του συμβαίνοντος σε άλλη διάσταση από αυτήν του υλικού γίγνεσθαι, θα διαπιστώσουμε ότι η σημαντικότητα του μύθου δεν βρίσκεται στον φόνο, στην αφαίρεση δηλαδή της ανθρώπινης ζωής, που είναι σε συνθήκες ειρήνης το ιερώτερο πάντων· θα διαπιστώσουμε ότι το σημαντικό βρίσκεται στον μη–φόνο. Στο γεγονός της χάρης, η οποία δίνεται υπό τον περιορισμόν ότι τα μήκη σώματος και κλίνης συμπίπτουν.

Ας δούμε λοιπόν το ανατρεπτικό της διατύπωσης, εάν το επίπεδο του συμβαίνοντος είναι αυτό του πνεύματος, όπου με την πρώτη ματιά η διαφορά δεν είναι εμφανής. Διότι ο Προκρούστης συνεχίζει να φονεύη το «μη ίσον» προς το όποιο μέτρο του. Αυτό και μόνο. Δεν φονεύει το «διάφορο», το «διαφωνούν», το «άλλο», αλλά το «μη ίσον». Στην περίπτωση τίθεται προς διευκρίνηση το ερώτημα: Ως προς τι «ίσον» ή «μη ίσον», ως προς ποιό μέτρο;

Και στην συνέχεια: Ποιό είναι τώρα το μήκος, οι διαστάσεις της πνευματικής πλέον κλίνης του Προκρούστη; Πως πραγματοποιείται το μέτρημα; Ποιό, με άλλα λόγια, είναι το μέτρο, το οποίον επιτρέπει στο «ίσον» του να ζήση; Και πως μετριέται το «ίσον» σε αυτό το επίπεδο εάν και εφ’ όσον είναι δυνατόν να υφίσταται; Με ποιό μέτρο ή μέτρα; Και με ποιά διαδικασία εάν και εφ’ όσον υπάρχουν το μέτρο ή τα μέτρα;

Αν λοιπόν το επίπεδο του συμβαίνοντος είναι αυτό του πνεύματος, τούτο συμβαίνει ακριβώς ώστε να αποκτά αξία αυτό στο οποίον επιτρέπεται η υπαρξιακή συνέχεια. Δηλαδή το εκ πρώτης όψεως «ίσον».

 Ο Προκρούστης στο υλικό επίπεδο δεν φονεύει «επιλεκτικά» αλλά «συμπτωματικά». Στην μετάθεση του γεγονότος από το υλικό στο πνευματικό επίπεδο «φονεύει αυτό το οποίο δεν συμφωνεί» και «επιτρέπει να ζη αυτό το οποίο συμφωνεί» με την άποψή του, δηλ. το μέτρο του. Αυτό από μόνο του μεταλλάσσει την ουσία τού κατά τον μύθο γεγονότος από «απλό φόνο» σε «δολοφονία», διότι τώρα πλέον «όρος» είναι η συμφωνία ή διαφωνία όχι ως προς κάποια υλική υπόσταση –τυχαία, όπως είδαμε, διότι δεν κατασκεύασε την κλίνη στα δικά του γιγάντια μέτρα, οπότε λείπει ο δόλος– αλλά ως προς μία συγκεκριμένη θεώρηση των πραγμάτων. Και ο Προκρούστης από απλός «φονέας» γίνεται «δολοφόνος». Διότι πλέον έχει σκοπό, έχει στόχο, έχει εν τέλει κίνητρο: Θέλει αυτοί στους οποίους επιτρέπει να ζήσουν να είναι ίδιοι μ’ αυτόν.  Όχι ίσοι –που ούτως ή άλλως δεν ήταν και κατά τον μύθο– αλλά ίδιοι. Και θα πρέπει να έχη λόγους για να θέλη κάτι τέτοιο – και έχει.