Κέρκυρα η Εστεμμένη βασίλισσα

Ελληνικά

ΚΕΡΚΥΡΑ

Εστεμμένη βασίλισσα γιά 250.000 χρόνια

Το να γράψεις ένα άρθρο σχετικά με την ιστορία της Κέρκυρας αποτελεί ιδιαίτερη τιμή αλλά και ευθύνη. Όταν το 2003 η Διευθύντρια της Η΄ Εφορείας προκλασικών αρχαιοτήτων Κερκύρας, μου έστειλε τον αρχαιολογικό χάρτη με τα ευρήματα των ανασκαφών που πραγματοποιήθηκαν, στον Νομό μας υπό την εποπτεία της, δεν πίστευα στα μάτια μου… έρχονταν στο νου μου οι λέξεις «δεν είναι δυνατόν»…

Το να σε βεβαιώνει, όμως, η αρχαιολογική επιστήμη για την ύπαρξη στο νησιωτικό σύμπλεγμα του Νομού Κερκύρας 29 οικισμών της Παλαιολιθικής εποχής (250.000-9.000), 17 οικισμών της Νεολιθικής εποχής (9.000-2.800) και 18 οικισμών της εποχής του Χαλκού (2.800-1.100), ε τότε αυτό δεν καταπίνεται με τίποτα.

Και τι μας μένει; Ή η ολοκληρωτική άρνηση των αρχαιολογικών ανασκαφών ή, η επισταμένη μελέτη όλων των αρχαίων κειμένων, με στόχο την ανίχνευση στοιχείων που θα επιβεβαιώσουν την αρχαιολογική σκαπάνη.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της αρχαιολογικής έρευνας, το νησιωτικό σύμπλεγμα Κερκύρας – Παξών με τις δεκάδες νησιά και σκοπέλους, αποτελεί το μεγαλύτερο αρχαιολογικό πάρκο εν ζωή στον Πλανήτη.

Μέσα στα πλαίσια ενός μικρού σημειώματος θα χρησιμοποιήσω ορισμένα στοιχεία για να γίνουν κατανοητά όσα ο αρχαιολογικός χάρτης της Κέρκυρα μας παρουσιάζει.

Πηγή μου είναι τα αθάνατα έπη του εθνικού μας ποιητή Ομήρου. Τα αργοναυτικά, και φυσικά όποιες πληροφορίες μας παρέχουν οι τραγικοί μας, αλλά και όλη η ελληνική γραμματεία.

Ξεκινήσαμε την έρευνά μας από μηδενική βάση. Δυστυχώς καμία μελέτη δεν έχει ολοκληρωθεί με αυτό το σκεπτικό, με αποτέλεσμα οι υπάρχουσες λανθασμένες θέσεις και διατυπώσεις να επαναλαμβάνονται και να διαιωνίζονται σε μία ατέρμονα παραπληροφόρηση.

Αν ξεκινάς με βάση ότι ο Όμηρος είναι τυφλός, αγεωγράφητος, επιπόλαιος και γενικά αγράμματος, πώς θα διακρίνεις τις υψηλές θεολογικές θέσεις του όταν παίζει, αλλά συγχρόνως διδάσκει, με την λέξη «ούτις;» Πώς θα διακρίνεις τις γεωγραφικές γνώσεις του, αν αγνοείς τον γεωλογικό χάρτη της εποχής του; Όταν το Φλεγρέον  πεδίον (είναι το σημείο αναφοράς που έγιναν οι τιτανομαχίες) βρίσκεται σήμερα τουλάχιστον 60 οργιές, κάτω απ’ την επιφάνεια της θαλάσσης; Πώς θα διακρίνεις καθαρά τις εποχές που αναφέρουν, όταν και ο Όμηρος και ο Ορφέας χρησιμοποιούν τους ίδιους ήρωες; Και μιλώ συγκεκριμένα για τον Αχιλλέα, τον μέγιστο των ηρώων, οι οποίοι και στους δύο ποιητές κατέχουν εξέχουσα θέση. Πώς θα μπορέσεις να διακρίνεις τα αρχικά τοπωνύμια από τα μεταγενέστερα των αποικιών;

Την στιγμή αυτήν δεν μας ενδιαφέρει πότε έψαλε ή έζησε ο Όμηρος, αλλά σε ποιες εποχές αναφέρονται τα γεγονότα που μας άφησε παρακαταθήκη.

Ο Όμηρος δεν είναι ούτε θεολόγος, ούτε αποκρυφιστής· απεναντίας, την θρησκεία των συγχρόνων του σατίρισε καυστικότατα, περιγράφοντας τους θεούς, τους οποίους γελοιοποίησε με μεγαλειώδη τρόπο. Το ίδιο έπραξε και για τους ήρωές του. Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι και τα δύο ποιήματα του άφθαστου ποιητή είναι διδακτικότατες σάτιρες, οι οποίες, δυστυχώς, όχι μόνο δεν κατανοήθηκαν, απεναντίας παρεξηγήθηκαν αφάνταστα από τους μεταγενέστερους.

Ό,τι γνωρίζουμε για τα ομηρικά γεγονότα, είναι θρυλούμενα λόγω των διαφόρων παραμορφώσεων που υπέστησαν ανά τις χιλιετίες από διαφόρους συγγραφείς, και όχι βάση των κειμένων του ποιητή. Πως είναι δυνατόν να λες αυτό το έγραψε ο Όμηρος, όταν αγνοείς τα πρωτότυπα κείμενα του Ομήρου; Διότι μελετώντας στίχο–στίχο τον ποιητή θα διαπιστώσεις ό,τι στα κείμενά του αναφέρει, πως, οι Αχαιοί δεν γνώριζαν τον δρόμο προς την Τροία, και ότι τον βρήκαν μετά από επέμβαση του Μάντη Κάλχα! Και αυτά που «γνωρίζουμε» περί Αυλίδος και θυσίας της Ιφιγένειας; Τίποτε απ’ όλα αυτά δεν περιγράφονται την Ιλιάδα του. Το συγκλονιστικότερο όμως είναι πως ο ίδιος ο Αγαμέμνονας ομολογεί και το επαναλαμβάνει και ο Οδυσσέας, ότι δεν έχει κόρη με το όνομα Ιφιγένεια!

Τότε τι συμβαίνει; Ποια είναι η ουσία που ο θείος ποιητής περιγράφει παραβολικά με εκπληκτική μαεστρία στους στίχους του; Με αφορμή μια οικογενειακή «φιλονικία», όπως την αναφέρει, μεταξύ φατριών της εποχής του, έγινε η αιτία να μας παραδώσει ένα μοναδικό ηθικοδιδακτικό έργο, πηγή εμπνεύσεως για την ηθική αποκατάσταση των ανθρώπων της εποχής του.

 Πράγματι είναι μια οικογενειακή υπόθεση. Η Πηνελόπη είναι κόρη του Ικάριου και αυτός αδελφός τους Τυνδάρεως, τα παιδιά του η Ελένη και η Κλυταιμνήστρα, είναι πρώτες ξαδέρφες. Οδυσσέας και Αγαμέμνωνας είναι συγγενείς. Όσον αφορά στην εκφραζόμενη άποψη ό,τι οι Τρώες είναι βάρβαροι, τους διέφυγε ότι όλοι είναι οικεία και συγγενικά πρόσωπα…

۩۩۩

Η προσπάθεια του Ομήρου είναι να γκρεμίσει την ηθική σήψη της άρχουσας τάξης, που με την υποστήριξη του πατέρα Δία είχαν καταλάβει τις εξουσίες των διαφόρων Φατριών.

Την συμπεριφορά του Δία απέναντι στα αδέλφια του και τα ξαδέλφια του Τιτάνες, αξίζει να την μελετήσουμε, ο οποίος προκειμένου να κρατήσει την αρχηγία κάνει τα πάντα εναντίον τους.

Μετά την αρπαγή της εξουσίας, ο Δίας, δέχεται πολλές επιθέσεις για την ανατροπή του. Υπάρχουν πολλά επεισόδια που αναφέρονται στην προσπάθεια αυτή, αλλά κανένας δεν έχει δώσει σημασία.

Ο πρώτος που τόλμησε να τον ανατρέψει είναι ο Τιτάνας Εφιάλτης, αλλά απέτυχε, δολοφονώντας τον ο Δίας.

Δεύτεροι εμφανίζονται στο πάνθεο για την ανατροπή του Διός, είναι τα παιδιά του Αλωέα, Ώτος και Εφιάλτης. Τα δύο αδέλφια προσπαθούν να γκρεμίσουν την εξουσία του δυνάστη σφετεριστή της εξουσίας Διός από τον Όλυμπο, αλλά και πάλι δεν τα καταφέρνουν.

Η τρίτη και φαρμακερή εμφάνιση του ονόματος Εφιάλτης, το βρίσκουμε στην ιστορική εποχή με θετικά αποτελέσματα. Οι κατά φαντασία εκπρόσωποι του Διός, κοσμικοί Ολιγάρχες, το 462 π.Χ. χάνουν την εξουσία. Αυτή τη φορά το όνομα Εφιάλτης, συνδέεται, επί τέλους, με την κατάλυση της Ολιγαρχίας αφαιρώντας την εξουσία από τους πλούσιους ευγενείς, και την αποδίδει στον λαό των Αθηνών. Είναι η περίφημη εγκατάσταση και λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος στην Αθήνα. Στο δημοκρατικό πολίτευμα η πόλις κράτος, αυτοδιοικείται και αυτοδιαχειρίζεται από τους πολίτες. Σους «Αλωάδες», την χαμένη τραγωδία του Ολιγαρχικού Σοφοκλή, που ένα μικρό απόσπασμα μας διέσωσε ο Στοβαίος, χτυπάει με δριμύτητα τον Εφιάλτη και το δημοκρατικό πολίτευμα, γράφοντας τα εξής συγκλονιστικά: Κι εγώ δεν ξέρω τι να πω για όλα αυτά, οι παρακατιανοί να διαφεντεύουν τους γενναίους! Ποιά πολιτεία μπορεί να το σηκώσει αυτό;

Το δημοκρατικό πολίτευμα διήρκεσε 140 χρόνια. Το 322 π.Χ. οι Ολιγάρχες, με την βοήθεια του Αντίγονου, διέλυσαν το πολίτευμα που έμελλε να γίνει το σύμβολο. Την ίδια χρονιά ο λαός των Αθηνών, είτε εξορίστηκε, είτε δολοφονήθηκε από τους εχθρούς ολιγάρχες της δημοκρατίας.

Υπάρχει μία σημαντική λεπτομέρεια: Το όνομα του Εφιάλτη έπρεπε να γίνει συνώνυμο της προδοσίας, και έτσι «κατασκευάστηκε» από τους μετέπειτα αριστοκρατικούς ιστορικούς ο προδότης των Θερμοπυλών, ο Τραχίνιος Εφιάλτης.

Εάν σκεφτούμε την προσπάθεια του Ομήρου να γκρεμίσει την εξουσία της διεφθαρμένης άρχουσας τάξης της εποχής του, εύκολα θα αναγνωρίσουμε και θα αποδώσουμε την λύτρωση που ένοιωσε ο λαός στο πρόσωπο του Αθηναίου Εφιάλτη – ένα εγχείρημα που ξεκίνησε ο Όμηρος με τον τρόπο του.

Πρέπει να γίνει γνωστό ότι η Αθήνα, αλλά και ολόκληρη η Αττική ήταν Κερκυραϊκή – Παξινή αποικία. Η γενική ονομασία της Αττικής μας παραπέμπει στη λέξη Βλαχάτικα της Κερκύρας αλλά και των Παξών. Η λέξις «Άττικα» είναι ταυτοσήμαντη με τη λέξη αντίκα και σημαίνει ο παλαιός, ο αρχαίος. Ακόμα η ναυαρχίδα του αθηναϊκού στόλου ονομαζόταν τιμητικά «Πάραλος», όνομα που μας παραπέμπει μέχρι της μέρες μας στην τοποθεσία του δήμου Παραλίων στην Κέρκυρα.

۩۩۩

Ας ρίξουμε μια ματιά και στ’ αργοναυτικά. Υπάρχει τοποθεσία στην ΒΑ Κέρκυρα που φέρει το όνομα Άγνη. Με παράπονο ο φίλος Θωμάς Κατσαρός, εκδότης του περιοδικού, My Kerkyra, μου έλεγε ότι η Κασσιόπη είναι διάσημη από την επίσκεψη του Ρωμαίου αυτοκράτορα, ενώ η δική τους περιοχή στερείται τέτοιας δόξας. Ο καλός μου φίλος θέλω να καταλάβει ότι η σημερινή τοποθεσία «Άγνη» έλκει την ονομασία της από τον Κερκυραίο βασιλιά Άγνειον (της παλαιολιθικής εποχής), γιος του οποίου είναι ο Τίφυς. Τον Τίφυ όρισε ο Ιάσονας γιά Κυβερνήτη της Αργούς. Κρατήστε στο νου σας, ότι η ιστορία των Αργοναυτών, με τον Ιάσονα και την Μήδεια, είναι μια καθαρή Κερκυραϊκή ναυτική ιστορία.

Το Κάσιον όρος είναι τόπος που συνέβησαν πολλά γεγονότα από τη εποχή της μυθολογίας, που εμείς ονομάζουμε μυθιστορία. Ενώ οι Τιτανομαχίες έχουν λήξη, η ηρεμία δεν έχει αποκατασταθεί στον Όλυμπο. Θα αναφέρω επεισόδια από την περίοδο εκείνη. Ο Απολλόδωρος μας διασώζει το εξής, για την ιστορία της Κερκύρας. 

«Τέτοιος, λοιπόν, και τόσο μεγάλος κα­θώς ήταν ο Τυφών που σφεντόνιζε αναμμένους βράχους κατά τον ουρανό με συριγμούς και μουγκρητά μαζί. Κι’ απ’ το στόμα του ξέρναγε θύελλα πυρός. Μόλις τον είδαν λοιπόν οι θεοί να ορμάει στον Ουρανό, το ’σκασαν κι’ έφτασαν στην Αίγυπτο όπου κυνηγημένοι μεταμορφώνονται σε ζώα. Όσο ήταν μακριά ο Τύ­φων, ο Ζευς του έριχνε τους κεραυνούς, όταν όμως τον πλησίασε και άρχισε να τον χτυπάει με μια ατσαλένια σπάθα, κι’ όπως εκείνος το έβαλε στα πόδια τον κυνήγησε μέ­χρι το Κάσιο όροςΒιβλίο Α, κεφ. XI, 3.

Άλλο γεγονός που έχει διαφύγει από τους μελετητές, είναι οι αναφορές που μας παρέχει ο Αισχύλος στην τραγωδία του «Προμηθέας Δεσμώτης». Ας ρίξουμε μια προσεκτική ματιά στα όσα μας αναφέρει. Αλυσοδένουν τον Προμηθέα με εντολή του Διός, οι συνεργάτες του Κράτος και Βία, στο όρος Καύκασος. Όλοι ψάχνουν να βρουν το συγκεκριμένο βουνό, αλλά ενώ κοιτάζουμε στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, μας διαφεύγει ότι ο μεγάλος Παντοκράτορας φέρει το όνομα «Κάσιον όρος». Είναι το βουνό που έδεσαν τον Προμηθέα, είναι ο περίφημος Καύκασος.

Η ευθύνη των Ελλήνων μελετητών είναι τεράστια, αντί να εντρυφήσουν με σεβασμό στα ιερά μας κείμενα, που είναι και στη γλώσσα μας, αρκέστηκαν στα όσα οι ξένοι μελετητές επέβαλαν. Αποδεχτήκαμε… τους κουτόφραγκους,  χωρίς καμία αντίσταση… δεν φταίει η ιστορία, αλλά εμείς που χωρίς σεβασμό αποδειχτήκαμε κακοί διαχειριστές.

Έχετε την γνώμη ότι αδικώ κάποιον ιστορικό; Μη βιαστείτε, διαβάστε τι αναφέρει σχετικά ο Αισχύλος, και μετά λιθοβολείτε κατά βούληση.

Ο Προμηθέας απαντά στον Χορό (στ. 829-840):

επεί γαρ ήλθες προς Μολοσσά γάπεδα,
την αιπύνωτόν τ’ αμφί Δωδώνην, ίνα
μαντεία θάκος τ’ εστί Θεσπρωτού Διός,
τέρας τ’ άπιστον, αι προσήγοροι δρύες,
υφ’ ων συ λαμπρώς κουδέν αινικτηρίως
προσηγορεύθης η Διός κλεινή δάμαρ
μέλλουσ’ έσεσθαι· τώνδε προσσαίνει σε τι;
εντεύθεν οιστρήσασα την παρακτίαν
κέλευθον ήξας προς μέγαν κόλπον Ρέας,
αφ’ ου παλιμπλάγκτοισι χειμάζη δρόμοις·
χρόνον δε τον μέλλοντα πόντιος μυχός,
σαφώς επίστασ’, Ιόνιος κεκλήσεται,
της σης πορείας μνήμα τοις πάσιν βροτοίς.

Και η νεοελληνική απόδοση:

όταν ήλθες στην γη των Μολοσσών,
την απόκρημνη πλησίον της Δωδώνης,  όπου
ευρίσκεται ο θώκος του μαντείου του Θεσπρωτού Διός,
οιωνός απίστευτος [εμφανίστηκε], οι ομιλούσες δρύες,
από τις οποίες εσύ ξεκάθαρα και διόλου αινιγματικά
χαιρετίστηκες ως η μέλλουσα ένδοξη σύζυγος
του Διός· από αυτά τι σε ευαρέστησε;
από εδώ με οίστρο ακολουθώντας την παράκτια
οδό πορεύθηκες προς τον μέγα κόλπο της Ρέας,
στον οποίο καταλήγουν δρόμοι που τους δέρνουν οι καιροί
και οι οποίοι είναι άγνωστο που οδηγούν·
και στο μέλλον ο θαλάσσιος μυχός,
να είσαι απολύτως βεβαία, θα αποκληθή Ιόνιον,
μνημείο της πορείας σου για όλους τους θνητούς.

Ο Αισχύλος, είναι αλήθεια, πλάθει την αφήγησή του με τον ίδιο τρόπο που λειτουργεί και ο Όμηρος. Θέλει το έργο του να είναι διαχρονικό. Συνθέτει τα παλιά με τα νέα. Χρησιμοποιεί την παλαιολιθική γεωγραφία, προσθέτοντας όμως και τους σύγχρονους Μολοσσούς. Χρησιμοποιεί το αρχαίο μαντείο της Δωδώνης, που βρισκόταν στο νησί των Παξών, με το σύγχρονο της Ηπείρου. Χρησιμοποιεί την παλαιά γεωγραφία και δημιουργεί ένα σύννεφο σκόνης που δύσκολα μπορείς να διακρίνεις την πραγματικότητα. Αυτός άλλωστε είναι ο ρόλος του ποιητή, να σου μεταφέρει την αλήθεια με τέτοιο τρόπο, μη ενδιαφερόμενος πόσα θα κατανοήσεις, αλλά πόσα θα μείνουν στη μνήμη σου. Και σε αυτόν τον τομέα ο Αισχύλος δικαιώνεται, αφού το έργο του γιά τον Προμηθέα, λειτουργεί και είναι ζωντανό μέχρι τις μέρες μας. Διαβάστε με προσοχή την νεοελληνική απόδοση του Αισχύλου και θα με δικαιώσετε.  

Όσο κι αν κάποιος θέλει να τα δει με τα δικά του μάτια, κι αν δεχτώ ότι το κείμενο είναι δυσνόητο, είναι αδύνατον να μη διαπιστώσεις ότι ο Προμηθέας, δεμένος στον Καύκασο, ομολογεί πράγματα που δεν μπορούν να ξεφύγουν από τον μελετητή. Τι σχέση έχουν οι Μολοσσοί με τον Προμηθέα και  τον Καύκασο, ο οποίος δεν είναι άλλος από το σημερινό Κάσιον όρος της Β Κερκύρας; Ο Κόλπος της Ρέας είναι το μετέπειτα Ιόνιον Πέλαγος. Πρέπει να είσαι σοφός για να καταλάβεις; Κι όλα αυτά, φίλε Θωμά, συνέβησαν στην περιοχή σου, αυτή που πριν λίγους μήνες μου έλεγες ότι δεν έχουν καμία ιστορική αξία…

Συνοψίζοντας, είναι ηλίου φαεινότερο ότι ο Προμηθέας, από το σημείο στο οποίο ευρίσκεται δεμένος (τον σημερινό Παντοκράτορα) και συζητεί με την Ιώ, βλέπει το θαλάσσιο μυχό στον οποίον αναφέρεται, και για τον οποίο εκφράζει προς αυτήν την βεβαιότητα ότι θα αποκληθεί εκ του ονόματός της και εις αιωνίαν μνήμη της πορείας της Ιόνιον. Και τίθενται τα ερωτήματα: α) Που βρίσκεται το μαντείο της Δωδώνης; β) Ποια είναι η παράκτια οδός την οποία ακολούθησε η Ιώ από το μαντείο της Δωδώνης για να φτάσει στον κόλπο της Ρέας; γ) Που βρίσκεται ο κόλπος της Ρέας, προς τον οποίον πορεύτηκε η Ιώ από το μαντείο της Δωδώνης; δ) Που είναι αλυσοδεμένος ο Προμηθέας ώστε να βλέπει το θαλάσσιο μυχό στον οποίο αναφέρεται, δηλαδή το σημερινό Ιόνιο πέλαγος;

Αλλά και ο Αθ. Σταγειρίτης στην «Ωγυγία» του (Εκ. Ι. Τσβέκιου, Βιέννη 1816) είναι σαφέστατος, σχετικά δε με την Θέτιδα, την μητέρα του Αχιλλέα, αναφέρει: Ο Δίας κυνηγάει την Θέτιδα να την κατακτήσει, αλλ’ εκείνη, λόγω σεβασμού στην τροφό της Ήρα, σύζυγο του Διός, καταφεύγει στον Καύκασο. Εκεί την ακολουθεί ο Δίας, αλλά ο Προμηθέας τον συμβουλεύει να σταματήσει την καταδίωξη…

Πάλι τα ίδια, Προμηθέας, Κάσιον όρος, Δίας, Θέτιδα, η πρώτη ιέρεια και Μάντις της Δωδώνης. Όλα τα γεγονότα της παλαιολιθικής εποχής διαδραματίζονται στα ιερά νησιά μας, στην βασίλισσα Κέρκυρα και στους θεϊκούς Παξούς.

Εάν, αντί να επαναλαμβάνουμε συνέχεια το κουραστικά μονότονο, μα πρόκειται για σύμπτωση, ή είναι μύθος, η το είπε ο Γερμανός, ή ο Γάλλος, μελετούσαμε με σεβασμό τα αρχαία μας κείμενα, είναι βέβαιο ό,τι κάτι καλύτερο θα είχαμε πράξει για την αγαπημένη μας Κέρκυρα, την Εστεμμένη βασίλισσα γιά 250.000 χρόνια.

Σύμπτωση ότι η μοναδική σωζόμενη προτομή του Ομήρου, που βρίσκεται στο μουσείο του Λούβρου, έχει βρεθεί στην Κέρκυρα; Σύμπτωση ότι μια αυτοκράτειρα χτίζει ένα παλάτι προς τιμή του Κερκυραίου ήρωα Αχιλλέα; Σύμπτωση ότι όλοι οι κατακτητές για το μόνο νησί του Ιονίου που ενδιαφέρονται είναι η Κέρκυρα, και όχι το μεγαλύτερο και πλουσιότερο της Κεφαλονιάς; Σύμπτωση ότι το νησιωτικό σύμπλεγμα των νησιών της Νέας Υόρκης, είναι κώδικας των δικών μας Ορκάδων νήσων; Για την σημερινή ξενομανία μας, την απάντηση μας την δίνει πριν 2.500 χρόνια, ο μέγας Πίνδαρος, (Πύθια Γ 21) αναφερόμενος στους συγχρόνους του. Ας τον ακούσουμε επιτέλους: έστι φύλλον εν ανθρώποισι ματαιότατον, όστις αισχύνων τα επιχώρια παπταίνει τα πόρσω. [Υπάρχει ένα φύλο ηλιθίων ανθρώπων, οι οποίοι περιφρονούν τα δικά τους και θαυμάζουν τα των ξένων.]

Δεν θέλει ιδιαίτερη προσπάθεια για να καταλάβει κανείς ότι, μετά τις λίγες αναφορές που έκανα, λόγω χώρου, φωτίζεται η υποψία μου, ότι ο χάρτης της Η΄ Εφορίας προκλασικών αρχαιοτήτων, έχει πλούσιο υλικό για όποιον θέλει να ερευνήσει. 

Κλείνοντας το μικρό μου σημείωμα, θέλω να φωνάξω με όλη τη δύναμη της ψυχής μου: δεν υπηρετώ κανένα μα κανένα προσωπικό συμφέρον γράφοντας ό,τι γράφω. Δεν δεσμεύομαι απέναντι σε κανέναν. Το ψωμί μου το κερδίζω σε άλλον τόπο και η αναγνώριση, ως ηθική αμοιβή, για τον κόπο μου δεν απορρέει απ’ την Κέρκυρα. Αντί λοιπόν να επιτεθείτε και να αμφισβητήσετε την εργασία μου, δείξτε συμπάθεια και κατανόηση σε όσους δεν κατανόησαν την Κερκυραϊκή – Ελληνική ιστορία.

Να θυμάστε όπου υπάρχει φως, το σκοτάδι διαλύεται…

www.hellenipaedia.gr / Κωνσταντίνος Αλεξάνδρου Πάγκαλης

Επίσης και στο www.facebook.com/Ελληνοπαιδεία-helleniceducation